TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için anlaşılabilir ve katılıma açık hâle getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları bir araya getiriyor. Kitabın editörlüğünü TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar üstleniyor.
Yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor. Engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimleri, temsilleri ve karar alma süreçleri de çalışmanın merkezinde yer alıyor. Müze yöneticilerinden mimarlara, eğitimcilerden kamu politikaları uzmanlarına kadar geniş bir kesim için başvuru kaynağı olarak hazırlandı.
Teknolojiden Kapsayıcı Müzelere Uzanan Geniş Kapsam
Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alan kitap, yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler geliştirme kapasitesini artırmayı hedefleyen proje kapsamında hazırlandı. Kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim ve kamu politikaları aynı kapsayıcılık ekseninde ele alınıyor.
Eserde görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergilerinden çok duyulu müze tasarımına, oyun temelli erişilebilirlik yaklaşımlarından çocukların kültürel mirasla buluşturulmasına kadar çeşitli uygulamalar inceleniyor. Evrensel tasarımla öğrenme, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım ve kültürel peyzajlarda dışlanma gibi konular da kitabın kapsamında yer alıyor.
Erişim Tek Başına Yeterli Değil
Editörlerden Doç. Dr. Kevser Çınar, kültürel mirasa erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak bunun tek başına kapsayıcılık anlamına gelmediğini vurguluyor. Çınar’a göre bir kişinin müzeye girebilmesi, o kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği ya da karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor.
Çınar, yapay zekâ, dijital hikâye anlatıcılığı, artırılmış gerçeklik ve çok duyulu arayüzler gibi dijital olanakların erişimi genişletebileceğini belirtiyor. Ancak teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını da ekliyor. Uygulamaların değeri, nasıl tasarlandıklarına, kimin deneyimlerini temsil ettiklerine ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadıklarına bağlı.
Kültürel Mirası Ortak Bir Hafıza Olarak Okumak
TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, kitabın sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker’e göre mirasın değeri, herkesin ona erişebilmesi, onu yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesiyle güçleniyor.
Şeker, kapsayıcılığın yalnızca sosyal adalet meselesi olmadığını, bilimsel ve kurumsal bir sorumluluk da taşıdığını ifade ediyor. Kitap, bu doğrultuda kültürel miras kurumlarının erişilebilirliğini yalnızca mevzuata uyum veya fiziksel engellerin kaldırılması üzerinden değerlendirmenin yetersiz kalacağını ortaya koyuyor.
Eser, kültürel miras alanında kapsayıcılık tartışmasını araştırma ile uygulama arasında köprü kurarak ilerletmeyi amaçlıyor. Kitabın önerileri, müze, turizm ve eğitim alanlarında çalışan uzmanlar için yol gösterici nitelik taşıyor.
